"แก้ตัวใหม่ไม่ได้งั้นหรือ?" : เมื่อ 'เจย์ แกตสบี้' ท้าทายกาลเวลา

 

"แก้ตัวใหม่ไม่ได้งั้นหรือ?" : เมื่อ 'เจย์ แกตสบี้' ท้าทายกาลเวลา 

และบทเรียนจากวรรณกรรมโลกในโลกของวรรณกรรม ไม่มีประโยคไหนจะสะท้อนความดื้อรั้นอันแสนเศร้าได้เท่ากับคำพูดของ เจย์ แกตสบี้ (Jay Gatsby) จาก The Great Gatsby ที่ว่า:"ทำไมจะย้อนอดีตไม่ได้ล่ะ? แน่นอนว่าเราทำได้!"นี่ไม่ใช่แค่ประโยคบอกเล่า แต่มันคือคำประกาศสงครามกับ "กาลเวลา" ของชายผู้เชื่อว่าเงินทองและความทะเยอทะยานสามารถซื้อ "ความสุขในวันวาน" ให้กลับมาเป็นปัจจุบันได้อีกครั้งวิเคราะห์ตัวละคร: แกตสบี้กับ 'พรสวรรค์แห่งความหวัง' ที่แสนอันตรายแกตสบี้มองโลกต่างจากคนทั่วไป สำหรับเขา เวลาไม่ใช่เส้นตรงที่เดินไปข้างหน้าแล้วหายไป แต่มันคืออุปสรรคที่เขาสามารถ "กระโดดข้าม" ได้หากมีพลังอำนาจพอการปฏิเสธความจริง: แกตสบี้เชื่อว่าเขาสามารถลบช่วงเวลา 5 ปีที่เดซี่แต่งงานกับทอมออกไปได้ ราวกับเขากำลังตัดต่อฟิล์มภาพยนตร์ตำนานสร้างเอง: เพราะเขาสร้างตัวเองขึ้นมาจากเด็กยากจนชื่อ 'เจมส์ แก็ตซ์' จนกลายเป็นเศรษฐี เขาจึงเชื่อว่าทุกอย่างในชีวิตคือสิ่งที่ "ปรุงแต่ง" ขึ้นใหม่ได้เสมอจุดจบที่น่าสลด (Hubris): ความยิ่งใหญ่ของเขาคือการมีความหวังที่ล้นปรี่ แต่ความล้มเหลวของเขาคือการไม่ยอมรับว่า "เราซื้ออนาคตได้ แต่เราซื้ออดีตคืนไม่ได้"ดราม่าของมนุษย์: ทำไมเรื่องนี้ถึงกินใจเรา?ความดราม่านี้สะท้อนสัญชาตญาณลึกๆ ของมนุษย์ทุกคนที่อยากมีโอกาส "แก้ไขอดีต" (Do-over)การปะทะกันระหว่าง 'เจตจำนง' กับ 'กฎธรรมชาติ': เราเฝ้ามองแกตสบี้พยายามสู้กับศัตรูที่ไม่มีวันชนะอย่าง "กาลเวลา" ซึ่งสร้างความรู้สึกเวทนา (Pathos) ให้กับผู้อ่านกับดักของความทรงจำ: แกตสบี้ไม่ได้รักเดซี่ในปัจจุบัน แต่เขารัก "ความรู้สึก" ที่เขามีต่อเธอเมื่อ 5 ปีที่แล้ว เขาทำผิดพลาดครั้งใหญ่ด้วยการสับสนระหว่าง ตัวบุคคล กับ ภาพจำในอดีต

เทคนิคนี้ในนักเขียนคนอื่น: ใครบ้างที่เล่นกับ 'ความโหยหาอดีต'?ไม่ใช่แค่ฟิตซ์เจอรัลด์ (F. Scott Fitzgerald) ที่ใช้เทคนิคนี้ แต่นักเขียนระดับโลกคนอื่นๆ ก็หยิบยกประเด็นการ "ติดหล่มอดีต" มาสร้างดราม่าเช่นกัน:1. ชาร์ลส์ ดิกเกนส์ (Charles Dickens) – Great Expectations ตัวละคร: มิสฮาวิแชม (Miss Havisham) เทคนิค: เธอ "หยุดเวลา" ไว้ในบ้านที่ผุพัง สวมชุดแต่งงานสีซีดและทิ้งเค้กแต่งงานให้เน่าเปื่อยมานานหลายสิบปีดราม่า: ถ้าแกตสบี้พยายามย้อนอดีตเพื่อ "ความสุข" มิสฮาวิแชมก็คือขั้วตรงข้ามที่พยายามแช่แข็งอดีตไว้เพื่อ "ความแค้น

เปรียบเทียบ:การต่อสู้กับกาลเวลาในวรรณกรรม นักเขียนตัวละครเทคนิคที่ใช้ปมดราม่าของมนุษย์ Fitzgerald แกตสบี้อุดมคตินิยมใช้ความมั่งคั่งเพื่อ "ซื้อ" อดีตกลับมา Dickens มิสฮาวิแชมการหยุดนิ่งขังตัวเองไว้ในนาทีที่ถูกทิ้ง เพื่อสะท้อนความจริงที่เจ็บปวดว่า มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวที่อาศัยอยู่ในสามช่วงเวลาพร้อมกัน จำอดีต ทำปัจจุบัน และกังวลถึงอนาคต เมื่อตัวละครพยายามจะหลอมรวมอดีตให้กลายเป็นปัจจุบัน มันจึงเกิดเป็นโศกนาฏกรรมที่งดงามและกินใจเราเสมอมา เพราะลึกๆ แล้ว เราทุกคนก็คือ "เรือที่พายทวนกระแสน้ำ" พยายามมุ่งไปข้างหน้าในขณะที่ถูกอดีตดึงรั้งไว้ตลอดเวลา